|
|
Sentencje łacińskie - cytaty i powiedzenia |
|
|
Łacina (łac. lingua Latina, język łaciński) to język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum, krainy w starożytnej Italii. Łacina była językiem ojczystym Rzymian, stała się z czasem językiem urzędowym całego Imperium Rzymskiego.
|
|
| Łacina |
Poniżej przedstawiono sentencje i cytaty łacińskie ułożone w sposób alfabetyczny.
a | b | c | d | e | f | g | h | i | j | k | l | m | n | o | p | q | r | s | t | u | v | w | x | y | z |
A capite ad calcem
Od głowy do pięty (Od stóp do głów).
A casu ad casum
Od przypadku do przypadku.
A multis animalibus decore vincimur
Wiele zwierząt przewyższa nas wdziękiem. Seneka
A priori
Z tego, co logicznie wcześniejsze. Pojęcie z dziedziny logiki.
A rebus gerendis senectus abstrahit
Starość odrywa od życia codziennego. Cyceron
A verbis ad verbera
Od słów do rękoczynów.
Ab alio exspectes, alteri quod faceris
Co zrobisz drugiemu, oczekuj od niego. (Jak Kuba Bogu, tak Bóg Kubie) Seneka
Ab homine homini cotidianum periculum
Od człowieka człowiekowi grozi codzienne niebezpieczeństwo. Seneka
Ab imo pectore
Z głębi serca. Lukrecjusz
Ab initio
Od początku.
Ab ovo
Od początku, od jajka.
Ab ovo usque ad mala
Od jajka do jabłek (od początku do końca) Horacy
Ab urbe condita
Od założenia Rzymu. Liwiusz
Absens carens
Nieobecny traci.
Absente reo
Pod nieobecność oskarżonego.
Absterget Deus omnem lacrimam ab oculis eorum
I otrze Bóg wszelką łzę z oczu ich. Apokalipsa wg św. Jana.
Actis testantibus
Jak świadczą akta.
Acu rem tetigisti
Dotknąłeś rzeczy igłą. (Trafiłeś w sedno.) Plaut
Ad absurdum
Do niedorzeczności (sprowadzone).
Ad acta
Do akt (odłożyć); Sprawa załatwiona.
Ad astra per aspera
Przez trudy do gwiazd. Seneka
Ad fontes
Do źródeł.
Ad futuram rei memoriam
Na przyszłą rzeczy pamiątkę.
Ad hoc
Doraźnie, tylko w tym wypadku.
Ad honores
Dla zaszczytu, dla uczczenia.
Ad imaginem quippe Dei factus est homo
Na obraz bowiem Boży stworzony jest człowiek. Księga Rodzaju.
Ad maiorem Dei gloriam
Dla większej chwały Bożej. Św. Ignacy Loyola.
Ad perpetuam rei memoriam
Na wieczną rzeczy pamiątkę.
Ad rem
Do rzeczy.
Ad usum internum
Do użytku wewnętrznego (przy lekach).
Ad verbum
Dosłownie.
Adveniat Regnum Tuum
Przyjdź Królestwo Twoje. Prośba z modlitwy Pańskiej.
Aequam memento rebus in arduis seryare mentem
Pamiętaj i w nieszczęściu zachowaj spokój umysłu. Horacy
Aequat omnes cinis; impares nascimur, pares morimur
Wszystkich zrównuje proch; rodzimy się nierówni, równi umieramy. Seneka
Alea iacta est
Kości zostały rzucone. Menander, a za nim Cezar
Aliud est celare, aliud tacere
Co innego jest ukrywać, co innego przemilczeć. Cyceron
Aliudque cupido, mens aliud suadet
Co innego radzi namiętność, co innego rozum. Owidiusz
Alius est Amor, alius Cupido
Co innego miłość, co innego namiętność.
Alter ego
Drugie ja. Cyceron
Alteri vivas oportet, si vis tibi vivere
Musisz żyć dla innych, jeśli chcesz żyć z pożytkiem dla siebie. Seneka
Altissima quaeque flumina minimo sono labuntur
Najgłębsze rzeki płyną z najmniejszym szumem. Kurcjusz Rufus
Amantes amentes
Zakochani sąjak szaleńcy. Plaut, Terencjusz
Amantium irae amoris integratio est
Kłótnie kochanków umacniają ich miłość. Terencjusz
Ambitiosa non est fames
Głód nie ma ambicji. Seneka
Amicorum omnia sunt communia
U przyjaciół wszystko jest wspólne. Pitagoras, Seneka
Amicos secreto admone, palam lauda
Upominaj przyjaciół na osobności, chwal jawnie. Publiliusz Syrus
Amicus certus in re incerta cernitur
Pewnego przyjaciela poznaje się w niepewnej sytuacji. Cyceron
Amicus Plato, sed magis amica veritas
Platon jest mym przyjacielem, lecz większą przyjaciółką jest prawda. Arystoteles
Amor et deliciae generis humani
Miłość i rozkosz rodzaju ludzkiego. Przydomek cesarza Tytusa; Swetoniusz
Amor ingenii neminem umquam divitem fecit
Umiłowanie talentu nigdy nikogo nie uczyniło bogatym. Petroniusz
Amor vincit omnia
Miłość wszystko zwycięża.
Anguis in herba
Wąż w trawie (ukryte niebezpieczeństwo). Wergiliusz
Animus est, qui divites facit.
To dusza czyni ludzi bogatymi. Seneka
Anno Domini, A.D.
Roku Pańskiego
Annuntio vobis gaudium magnum: habemus papam
Ogłaszam wam radość wielką: mamy papieża. Tradycyjna formuła ogłoszenia wyboru nowego papieża.
Aptior est dulci mensa merumque ioco
Stół i wino sprzyjają przyjemnej zabawie. Owidiusz
Apud Deum autem omnia possibilia sunt
U Boga wszystko jest możliwe. Słowa Chrystusa. Ewangelia św. Mateusza.
Ardua prima via est
Początki są trudne.
Argumenti causa
Jako dowód.
Arma virumque cano
Opiewam oręż i męża. Wergiliusz
Ars longa, vita brevis
Sztuka długotrwała, życie krótkie. Seneka
Artes Liberales
Sztuki wyzwolone.
Asinus ad lyram
Osioł przy lirze (pasuje jak wół do karety). Warron
Asinus asinorum in saecula saeculorum
Osioł nad osłami na wieki wieków (wyjątkowy głupiec).
Attendite a falsis prophetis
Strzeżcie się fałszywych proroków. Słowa Chrystusa. Ewangelia św. Mateusza.
Audaces fortuna iuvat
Śmiałym szczęście sprzyja. Wergiliusz
Audi multa, dic pauca
Słuchaj dużo, mów mało.
Audi, vide, sile
Słuchaj, patrz i zachowaj milczenie.
Audienda et altera pars
Niech zostanie wysłuchana i druga strona. Eurypides, Seneka
Aurea dicta
Złote słowa. Lukrecjusz
Aurea mediocritas
Złoty środek. Horacy
Aut bibat, aut abeat!
Niech pije albo niech sobie idzie. Cyceron
Aut Caesar aut nihil
Być albo Cezarem albo niczym. Dewiza Cezara Borgii.
Ave, Caesar, morituri te salutant
Witaj, Cezarze, mający umrzeć cię pozdrawiają.
Barba crescit, caput nescit
Broda rośnie, rozumu nie przybywa.
Barba non facit philosophum
Broda nie czyni nikogo filozofem. Plutarch
Beata est vita conveniens naturae suae
Życie szczęśliwe to życie zgodne ze swoją naturą. Seneka
Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt
Błogosławieni czystego serca, albowiem oni Boga oglądać będą. Ewangelia św. Mateusza.
Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum caelorum.
Błogosławieni ubodzy w duchu, albowiem do nich należy królestwo niebieskie. Ewangelia św.Mateusza.
Beati, ąui non viderunt et crediderunt
Błogosławieni, którzy nie widzieli a uwierzyli. Ewangelia św. Jana.
Beati, ąui nunc fletis, ąuia ridebitis
Błogosławieni, którzy teraz płaczecie, bo śmiać się będziecie. Ewangelia św.Łukasza.
Beati, qui lugent, ąuoniam ipsi consolabuntur
Błogosławieni, którzy się smucą, albowiem oni będą pocieszeni. Ewangelia św.Mateusza.
Beatius est magis dare, quam accipere
Więcej szczęścia jest w dawaniu niż w braniu. Dzieje Apostolskie.
Bellum omnium contra omnes
Wojna wszystkich przeciwko wszystkim. Sformułowanie Tomasza Hobbesa
Bene facit, qui ex aliorum erroribus sibi exemplum sumit
Dobrze czyni ten, kto uczy się na cudzych błędach.
Bene quiescas
Spoczywaj w pokoju. Inskrypcja nagrobna.
Benedictus, qui venit in nomine Domini
Błogosławiony, który idzie w Imię Pańskie. Psalm ze Starego Testamentu, powt. w Ewangelii św. Mateusza.
Beneficia nec dare scimus nec accipere
Nie umiemy dobrodziejstw ani dawać ani przyjmować. Seneka
Bis ad eundem lapidem offendere
Dwa razy potknąć się o ten sam kamień. Cyceron
Bis dat qui cito dat
Podwójnie daje kto szybko daje. Publiliusz Syrus
Bona fide
W dobrej wierze. Formuła prawna.
Bona mors est homini, vitae quae exstinguit mala
Dobra dla człowieka jest śmierć, która gasi nieszczęścia życia. Publiliusz Syrus
Bono domito quod servi tot amici, malo domino quod servi tot inimici
Ilu niewolników, tylu przyjaciół dla dobrego pana, ilu niewolników, tylu wrogów dla złego pana.
Bonum ad virum cito moritur iracundia
W dobrym człowieku gniew szybko mija. Publiliusz Syrus
Bonum est, quod omnes appetunt
Dobro jest tym, czego wszyscy pragną.
Bonum ex malo non fit
Dobro nie rodzi się ze zła. Seneka
Bonum vinum laetificat cor hominis
Dobre wino rozwesela serce ludzi.
Bonus tempore tantum a deo differt
Dobry człowiek różni się od boga tylko czasem trwania. Seneka
Breve et irreparabile tempus omnibus est vitae
Dla wszystkich czas życia jest krótki i nie do odrobienia. Wergiliusz
Brevi manu
W skrócie; Odręcznie.
Brevibus momentis summa verti
W krótkiej chwili zmienia się wszystko. Tacyt
Brevis ipsa vita est, sed malis fit longior
Zycie samo jest krótkie, lecz przez cierpienia staje się dłuższe. Publiliusz Syrus
Caeca invidia est
Zawiść jest ślepa.
Caeci sunt oculi, cum animus alias res agit.
Oczy są ślepe, gdy rozum zajęty jest czymś innym. Publiliusz Syrus
Caecus si caeco ducatum praestat, ambo in foveam cadunt
Jeśli ślepy ślepego prowadzi, obaj w dół wpadają. Słowa Chrystusa. Ewangelia św. Mateusza.
Caelum et terra transibunt, verba autem mea non praeteribunt
Niebo i ziemie przeminą, ale słowa moje nie przeminą. Słowa Chrystusa. Ewangelia św. Mateusza.
Caelum et terram commovere
Poruszyć niebo i ziemię. Księga proroka Aggeusza.
Caelum ipsum petimus stuititia
Głupotą sięgamy samego nieba. Horacy
Calcat iacentem vulgus
Tłum depce leżącego. Seneka
Calvitium non est vitium, sed prudentiae indicium
Łysina to nie wada, lecz oznaka mądrości.
Canis timidus vehementius latrat quam mordet
Pies, który się boi, gwałtowniej ujada, niż gryzie. Kurcjusz Rufus
Cantus cycneus
Łabędzi śpiew (ostatnie dzieło). Cyceron
Capillus de capite vestro non peribit
Włos z głowy waszej nie zginie. Słowa Chrystusa. Ewangelia św.Łukasza.
Capit omnia tellus, quae genuit
Ziemia zabiera wszystko, co zrodziła. Lukan
Captatio benevolentiae
Zjednywanie sobie względów. Kwintylian
Carmina morte carent
Pieśni są nieśmiertelne. Owidiusz
Carpe diem
Chwytaj dzień; korzystaj z każdego dnia. Horacy
Carpite florem, qui nisi carptus erit, turpiter ipse cadet
Zrywajcie kwiat, ponieważ jeśli nie będzie zerwany, sam nędznie opadnie. Owidiusz
Carum est, quod rarum est
Cenne jest to, co rzadkie.
Causa in praeteritum, poena in futurum confertur
Przyczyna odnosi się do przeszłości, kara do przyszłości. Ulpian
Cave canem
Strzeż się psa. Petroniusz
Cedant arma togae, concedat laurea laudi
Niech oręż ustąpi przed togą, a wawrzyn przed sławą. Cyceron
Certa amittimus, dum incerta petimus
Tracimy to, co pewne, dążąc do tego, co niepewne. Plaut
Certum est, quia impossibile est
Jest pewne, ponieważ jest niemożliwe. Tertulian
Ceterum censeo Carthaginem esse delendam
Poza tym uważam, że Kartaginę należy zniszczyć. Tymi słowami Katon kończył każde przemówienie w senacie.
Charta non erubescit
Papier się nie rumieni. Cyceron
Cicer cum caule
Groch z kapustą.
Cinis et manes et fabula fies
Popiołem i cieniem i wspomnieniem się staniesz. Persjusz
Civis totius mundi
Obywatel całego świata. Diogenes Łaertius
Cogito, ergo sum
Myślę, więc jestem. Kartezjusz
Cognosce te ipsum
Poznaj samego siebie.
Cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos
Poznacie prawdę, a prawda was wyzwoli. Słowa Chrystusa. Ewangelia św. Jana.
Communi consensu
Za zgodą ogółu.
Concordia res parvae crescunt, discordia vel maximae dilabuntur
Zgodą wzrastają małe rzeczy, niezgodą największe upadają. Seneka
Conflabunt gladios suos in vomeres et lanceas suas in falces
Przekują swoje miecze na lemiesze i włócznie swoje na sierpy. Księga Izajasza.
Coniugium sine prole est quasi dies sine sole
Małżeństwo bez potomstwa jest jak dzień bez słońca.
Conquiescat in pace
Niech odpoczywa w pokoju. Napis na nagrobkach.
Conscientia mille testes
Sumienie to tysiąc świadków. Kwintylian
Consensus facit legem
Zgoda tworzy prawo.
Consuetudo est altera natura
Przyzwyczajenie jest drugą naturą. Cyceron
Consuetudo est optima legum interpres
Zwyczaj jest najlepszą wykładnią praw. Justynian
Consummatum est
Stało się. Słowa Chrystusa. Ewangelia św. Jana.
Contra facta non valent argumenta
Wobec faktów argumenty muszą ustąpić.
Contra vim non valet ius
Prawo jest bezsilne wobec przemocy.
Convenienter naturae vivere
Żyć w zgodzie z naturą. Zenon z Kitionu
Copia ciborum subtilitas animi impeditur
Obfite pożywienie hamuje bystrość umysłu. Seneka
Copia verborum
Gadanina; Mnogość słów.
Cornix cornici numquam oculos effodit
Kruk krukowi oka nigdy nie wykolę. Makrobiusz
Corpus delicti
Dowód rzeczowy przestępstwa.
Corpus iuris civilis
Kodeks prawa cywilnego.
Corrumpunt mores bonos colloquia mała
Złe rozmowy psują dobre obyczaje. Św. Paweł I List do Koryntian".
Corvus albus
Biały kruk. Juwenalis
Cotidie morimur, cotidie enim demitur aliqua pars vitae
Codziennie umieramy, codziennie bowiem uszczupla się jakaś część życia. Seneka
Crede, quod habes, et habes
Wierz, że masz, a będziesz miał.
Crescit sub pondere virtus
Prześladowana cnota wzrasta. Lukan
Crescite et multiplicamini et replete terram
Rośnijcie i rozmnażajcie się i napełniajcie ziemię. Księga Rodzaju.
Crescunt anni, decrescunt vires
Przybywa lat, ubywa sił.
Cucullus non facit monachum
Kaptur nie czyni mnicha.
Cui peccare licet, peccat minus
Komu wolno grzeszyć, mniej grzeszy. Owidiusz
Cuius regio, eius religio
Czyja władza, tego religia.
Cuiusvis hominis est errare, nullius nisi insipientis in errore perseverare
Każdy może zbłądzić, trwać w błędzie tylko głupi. Cyceron
Cum ames, non sapias, cum sapias, non ames
Gdy kochasz, nie bądź rozsądny, gdy jesteś rozsądny, nie kochaj. Publiliusz Syrus
Cum debita reverentia
Z należytym szacunkiem.
Cum plenus venter, numquam studet ille libenter
Kiedy brzych pełny, nigdy nie studiuje on chętnie.
Cum tacent, clamant
Milczenie jest wymowniejsze od mowy. Cyceron
Cum ventis litigare
Walczyć z wiatrem. Petroniusz
Cuncta fluunt
Wszystko płynie. Owidiusz
Cupido dominandi
Żądza władzy.
Cupido dominandi cunctis affectibus flagrantior est
Żądza władzy jest najgorętszym ze wszystkich uczuć. Tacyt
Cura fugit multo diluiturque mero
Troska znika i rozpuszcza się w obfitym winie.
Curriculum vitae
Przebieg życia (życiorys)
Custodire quasi pupillam oculi sui
Strzec jak źrenicy oka. Hymn Mojżesza. Księga Powtórzonego Prawa.
Cyceron Sine amicitia vita est nulla
Nie ma życia bez przyjaźni. Cyceron
Damnant, quae non intelligunt
Potępiają te rzeczy, których nie rozumieją. Kwintylian
Dat veniam corvis, vexat censura columbas
Cenzura wybacza krukom, a nęka gołębie. Juwenalis
Data est mihi omnis potestas in caelo et in terra
Dana mi jest wszelka władza na niebie i na ziemi. Słowa Chrystusa. Ewangelia św. Mateusza.
De facto
W istocie; W rzeczywistości.
De fumo in flammam
Z dymu w ogień (z deszczu pod rynnę).
De gustibus non est disputandum
W sprawach gustów nie ma dyskusji.
De integro
Od początku.
De manu ad manum
Z ręki do ręki.
De mortuis aut bene aut nihil
O zmarłych należy mówić dobrze albo nic. Chilon ze Sparty
De nihilo nihil
Z niczego nic. Lukrecjusz
De nomine
Z nazwy; Z imienia.
De omnibus dubitandum est
O wszystkim należy wątpić. Kartezjusz
De revolutionibus orbium caelestium
O obrotach sfer niebieskich. Tytuł dzieła Kopernika
De suis homines laudibus libenter praedicant
O swojej chwale ludzie chętnie głoszą. Cezar
Decet cariorem esse patriam nobis quam nosmet ipsos
Przystoi, aby Ojczyzna była nam droższa niż my sami sobie. Cyceron
Denique non omnes eadem mirantur amantque
W końcu nie wszyscy podziwiają i lubią to samo. Horacy
Desiderata
Życzenia; Desyderaty.
Desperanda tibi salva Concordia socru
Gdy teściowa wyzdrowiała, nie ma dla ciebie nadziei na spokój. Juwenalis
Deum sequere
Idź za wezwaniem Boga. Cyceron, Seneka
Dicere causam
Prowadzić sprawę przed sądem. Termin prawniczy.
Dicere non est facere
Mówić to nie znaczy działać.
Dictum sapienti sat
Mądrej głowie dość dwie słowie.
Dies diem docet
Dzień uczy dzień.
Difficile est satiram non scribere
Trudno nie pisać satyry. Juwenalis
Difficilis in otio quies
Bezczynność nie daje odpoczynku.
Diligere ex toto corde, et in tota anima
Miłować z całego serca i z całej duszy.
Dimidium facti, qui coepit, habet
Kto zaczął, już zrobił połowę (Początek jest połową sukcesu). Horacy
Disce, sed a doctis, indoctos ipse doceto
Ucz się, lecz u uczonych, nieuczonych sam nauczaj. Disticha Catonis"
Discenda est virtus
Cnoty należy uczyć. Seneka za Sokratesem
Discipulus est prioris posterior dies
Następny dzień jest uczniem poprzedniego. Publiliusz Syrus
Discordia civium plerumque magnas civitates pessumdedit
Niezgoda obywateli zwykle gubiła wielkie państwa. Salustiusz
Dives est, cui tanta possesio est, ut nihil optet amplius
Ten jest bogaczem, który tyle posiada, że niczego więcej nie pożąda. Cyceron
Divide et impera
Dziel i rządź. Filip, król Macedonii
Divina natura dedit agros, ars humana aedificavit urbes
Boska przyroda dała pola, ludzka sztuka zbudowała miasta. Warron
Dixisse me aliquando placuit, tacuisse numquam
Bywało niekiedy, że żałowałem tego, co powiedziałem, nigdy jednak tego, że milczałem.
Docendo discimus
Ucząc innych, sami się uczymy. Seneka
Dolorem dies longa consumit
Długi dzień łagodzi ból. Seneka
Duas aures habemus et os unum, ut plura audiamus quam loquamur
Mamy dwoje uszu i jedne usta, abyśmy więcej słuchali niż mówili.
Dulce et decorum est pro patria mori
Słodko i zaszczytnie jest umrzeć za ojczyznę. Horacy
Dum desint hostes, desit quoque causa triumphi
Gdy braknie wroga, braknie także powodu do tryumfu. Owidiusz
Dum fata sinunt, vivite laeti
Dopóki los pozwala, żyjcie wesoło. Seneka
Dum spiro, spero
Dopóki oddycham, nie tracę nadziei.
Dum vivimus, vivamus
Dopóki żyjemy, używajmy życia.
Duo cum faciunt idem, non est idem
Gdzie dwóch robi to samo, to nie jest to samo. Terencjusz
Duobus litigantibus tertius gaudet
Gdzie dwóch się bije, tam trzeci korzysta. Ezop
Dura lex sed lex
Twarde prawo, lecz prawo.
Dura tamen molli saxa cavantur aqua. Penelopen ipsam, persta modo, vinces
Twardą skałę drąży miękka woda. Samą Penelopę zdobędziesz, wytrwaj tylko. Owidiusz
Durante vita
Za życia.
E rivo flumina magna facis
Ze strumyka tworzysz wielką rzekę (Robić z igły widły). Owidiusz
Edimus, ut vivamus, non vivimus, ut edamus
Jemy po to, by żyć, a nie żyjemy po to, by jeść. Plutarch
Effectus eloquentiae est audientium approbatio
Owocem wymowy jest uznanie słuchaczy. Cyceron
Ego nihil timeo, quia nihil habeo
Niczego się nie obawiam, bo niczego nie mam. Marcin Luter
Eloquentia est sapientia loquens
Umiejętność przemawiania to mądrość, która mówi. Cyceron
Eloquentiae multum, sapientiae parum
Wymowy dużo, rozumu mało. Salustiusz
Equi donati dentes non inspiciuntur
Darowanemu koniowi nie zagląda się w zęby. Cyceron oraz św. Hieronim
Eripuit Iovi fulmen viresque tonandi
Wydarł Jowiszowi piorun i siły grzmotu. Maniliusz
Errare humanum est
Błądzić jest rzeczą ludzką. Seneka Starszy
Errata
Wykaz błędów.
Erunt duo in carne una
Będą dwoje w jednym ciele. Słowa Jezusa dotyczące istoty małżeństwa. Ewangelia św. Mateusza.
Esse quam videri
Raczej być niż tylko wydawać się. Salustiusz
Est avis in dextra melior quam quattuor extra
Jeden ptak w ręce lepszy niż cztery poza nią. (Lepszy wróbel w garści niż cietrzew
Est enim proprium stultitiae aliorum vitia cernere, oblivisci suorum
Jest bowiem cechą głupoty dostrzegać błędy innych, zapominać o swoich. Cyceron
Est miser nemo nisi comparatus
Nieszczęśliwym jest się tylko w porównaniu z innymi. Seneka
Est modus in rebus
Jest sposób na wszystko. Horacy
Est quaedam flere voluptas
Jest jakaś przyjemność w płaczu. Owidiusz
Estote prudentes sicut serpentes et simplices sicut columbae
Bądźcie więc przezorni jako węże, a prości jako gołębice. Słowa Chrystusa. Ewangelia św. Mateusza.
Et canis in somnis leporis vestigia latrat
Pies nawet we śnie obszczekuje ślady zająca. Petroniusz
Et fabula partem veri habet
I w bajce jest część prawdy.
Et in sole maculae.
I na słońcu są plamy.
Et omnibus credere et nulli utrumque vitium est
I wszystkim ufać i nikomu, jedno i drugie jest błędem. Seneka
Et optima et pessima pars corporis est lingua
Najlepszą i najgorszą częścią ciała jest język.
Et sit humus cineri non onerosa tuo
I niech ziemia nie będzie ciężka dla twych prochów. Owidiusz za Eurypidesem
Et tu, Brute, contra me?
I ty, Brutusie, przeciwko mnie? Cezar
Etenim semper magnae fortunae comes adest adulatio
Towarzyszem wielkiego bogactwa jest zawsze pochlebstwo. Wellejusz Paterkulus
Etiam latrones suis legibus parent
I zbóje mają swoje prawa. Cyceron
Etiam post malam segetem serendum
I po złym zasiewie siać trzeba. Seneka
Etiam sanato vulnere cicatrix manet
Nawet po zagojonej ranie pozostaje blizna.
Etiamsi omnes, ego non
Choćby wszyscy, ja nie. Św. Piotr. Ewangelia św. Mateusza.
Euntes ergo docete omnes gentes
Idźcie i nauczajcie wszystkie narody. Słowa Chrystusa. Ewangelia św. Mateusza.
Ex aequo
Na równi, jednakowo.
Ex arena funis effici non potest
Nie można upleść sznura z piasku.
Ex comoedia saepe fit tragoedia
Miłe złego początki.
Ex concesso
Na zasadzie ustępstwa.
Ex facili causa mulier mutatur et aura
Z błahego powodu zmienia się kobieta i pogoda.
Ex fructibus eorum cognoscetis eos
Poznacie ich po ich owocach. Słowa Chrystusa. Ewangelia św. Mateusza.
Ex lege
Na mocy prawa, ustawy.
Ex libris
Z książek; Z księgozbioru.
Ex malis eligere minima oportet
Ze złego należy wybierać mniejsze zło. Cyceron za Arystotelesem
Exceptio confirmat regulam
Wyjątek potwierdza regułę. Cyceron
Excerpta
Wyciąg, wybór.
Excitare fluctus in simpulo
Wzniecać burzę w naczyniu do wina (Burza w szklance wody). Cyceron
Exegi monumentum aere perennius
Zbudowałem pomnik trwalszy od spiżu. Horacy
Exemplis discimus
Uczymy się na przykładach. Fedrus
Expenentia optima magistra est
Doświadczenie najlepszą nauczycielką.
Experto credite
Wierzcie doświadczonemu. Wergiliusz
Expletur lacrimis egeriturque dolor
We łzach się topi i tonie smutek. Owidiusz
Faber est quisque suae fortunae
Każdy jest kowalem własnego losu. Appiusz Klaudiusz
Fac te ipse felicem
Uczyń sam siebie szczęśliwym. Seneka
Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram
Uczyńmy człowieka na obraz i podobieństwo nasze. Słowa Stwórcy. Księga Rodzaju Felix culpa Szczęśliwa wina. Św. Augustyn o grzechu pierworodnym.
Facies tua computat annos
Twoja twarz liczy twe lata. Juwenalis
Facta sunt verbis difficiliora
Czyny są trudniejsze od słów. Cyceron
Factum est factum
Fakt jest faktem.
Falsus utinam vates sim
Obym był fałszywym prorokiem. Liwiusz
Fama crescit eundo
Plotka rośnie rozchodząc się. Wergiliusz
Fama nihil est celerius
Nic szybszego nad plotkę.
Fames est optimus coquus
Głód jest najlepszym kucharzem. Cyceron
Fas est et ab hoste doceri
Godzi uczyć się i od wroga. Owidiusz
Fata viam inveniet
Przeznaczenie znajdzie drogę. Wergiliusz
Favete linguis
Milczcie w skupieniu. Horacy
Feci, quod potui, faciant meliora potentes
Zrobiłem, co mogłem, ci, którzy potrafią, niech zrobią lepiej.
Felix, qui potuit rerum cognoscere causas
Szczęśliwy, kto zdołał poznać przyczyny wszechrzeczy. Wergiliusz
Feriunt summos fulgura montes
Pioruny biją w najwyższe szczyty. Horacy
Ferro ignique
Żelazem i ogniem. Lukan, Cyceron, Sienkiewicz
Ferrum quando calet, cudere quisque valet.
Gdy żelazo gorące, każdy je kuć może.
Fertilissimus in agro oculus domini
Najbardziej żyzne dla roli jest oko pana. Pliniusz Starszy
Festina lente
Spiesz się powoli. Swetoniusz, maksyma cesarza Augusta
Fiat lux
Niech się stanie światłość. Księga Rodzaju.
Fiat voluntas tua
Niech się stanie wola Twoja. Z modlitwy Ojcze nasz".
Fide maia
W złej wierze.
Fide, sed cui vide
Ufaj, lecz bacz komu.
Fides sine operibus mortua est
Wiara bez uczynków jest martwa. Św. Jakub
Fides, quae montes transferre potest
Wiara, która może przenosić góry. Św. Paweł I List do Koryntian".
Finis ab origine pendet
Koniec zależy od początku. Maniliusz
Finis coronat opus
Koniec wieńczy dzieło. Owidiusz
Finita est comoedia
Komedia skończona.
Flagrante delicto
Na gorącym uczynku.
Flamma fumo est proxima
Płomień jest bardzo blisko dymu. (Nie ma dymu bez ognia.) Plaut
Fontes ipsi iam sitiunt
Nawet źródłom doskwiera pragnienie. Cyceron
Foris ut mos est, intus ut libet
Na zewnątrz zgodnie z obyczajem, w domu jak nam się podoba. (Wolność Tomku w swoim domku.)
Forma bonum fragile
Uroda to kruche dobro. Owidiusz
Forma dei munus
Uroda to dar boga. Owidiusz
Fortes creantur fortibus et bonis
Dzielni rodzą się z dzielnych i zacnych. Horacy
Fortuna caeca est
Los jest ślepy. Cyceron
Fortuna favet fortibus
Los sprzyja dzielnym. Terencjusz
Fortuna fortes metuit, ignavos premit
Los lęka się dzielnych, nęka tchórzliwych. Seneka
Fortuna multis dat nimis, satis nulli
Los wielu daje za dużo, nikomu dosyć. Marcjalis
Fortunae filius
Dziecko szczęścia. Horacy, Petroniusz
Fortunam citius reperias quam retineas
Szczęście można łatwiej znaleźć, niż zatrzymać. Publiliusz Syrus
Frons animi ianua
Czoło - wrota duszy. Cyceron
Fugit hora
Czas ucieka.
Fumum vendere
Mamić obietnicami (sprzedawać dym).
Gallia est omnis divisa in partes tres
Cała Galia dzieli się na trzy części. Cezar
Gallus in suo sterquilinio plurimum potest
Kogut na własnym gnojowisku dużo może. Seneka
Gaudeamus igitur, iuvenes dum sumus
Radujmy się więc, dopóki jesteśmy młodzi. Pieśń Akademicka
Gaudete cum gaudentibus, flete cum flentibus
Weselcie się z weselącymi się, płaczcie z płaczącymi. Św. Paweł List do Rzymian".
Gemma gemmarum
Klejnot nad klejnotami.
Generosos animos labor nutrit
Szlachetne umysły karmi praca. Cyceron
Gigni de nihilo nihilum, in nihilum nil posse reverti
Z niczego nic się nie rodzi, nic nie może wrócić w nic. Persjusz
Gloria in excelsis Deo et in terra pax hominibus bonae voluntatis
Chwała na wysokościach Bogu, a na ziemi pokój ludziom dobrej woli. Św. Łukasz
Gloria Patri et Filio et Spiritui Sancto, sicut erat in principio et nunc et semper et in saecula sa
Chwała Ojcu i Synowi i Duchowi Świętemu, jak było na początku, teraz i zawsze i na wieki wieków. Modlitwa kościelna.
Gloria vanum et volubile quiddam est auraque mobilius
Sława jest czymś próżnym, ulotnym i jeszcze bardziej niestałym niż powietrze. Seneka
Gloria victis
Chwała zwyciężonym. Tytuł zbioru nowel E. Orzeszkowej.
Gloria virtutem tamquam umbra sequitur
Sława podąża za cnotąjak cień. Cyceron
Gloriam qui spreverit, veram habebit
Kto wzgardzi sławą, zyska sławę prawdziwą. Liwiusz
Gloriosae memoriae
Sławnej pamięci.
Gradatim
Stopniowo; Krok za krokiem.
Graecia victa victorem vicit
Pokonana Grecja pokonała zwycięzcę. Parafraza Horacego.
Grandis abit flatus modica pluvia superatus
Cichnie silny wiatr pokonany przez mały deszcz. (Z wielkiej chmury mały deszcz.)
Gratia superis!
Dzięki bogom!
Gratis accepistis, gratis date
Darmo otrzymaliście, darmo dawajcie. Słowa Chrystusa. Ewangelia św. Mateusza.
Gravis ira regum est semper
Gniew królów zawsze srogi. Seneka
Gravissimum est imperium consuetudinis
Największa jest siła przyzwyczajenia. Publiliusz Syrus
Gutta cavat lapidem non vi, sed saepe cadendo
Kropla drąży skałę nie siłą, lecz częstym padaniem. Owidiusz
Gutta fortunae prae dolio sapientiae
Kropla szczęścia znaczy więcej od beczki mądrości.
Habes - habeberis
Od tego, co masz, zależy to, za kogo mieć cię będą. Petroniusz
Hac urget lupus, hac canis
Z tej strony grozi wilk, z tej pies. Horacy
Haec placuit semel, haec decies repetita placebit
Ten obraz spodobał się raz, tamten dziesięć razy oglądany będzie się podobał. Horacy
Hannibal antq portas
Hannibal u bram (bliskie niebezpieczeństwo). Liwiusz
Hic amor, haec patria est
To moja miłość, to moja ojczyzna. Wergiliusz
Hic sepultus est
Tu leży pochowany.
Historia magistra vitae
Historia nauczycielką życia. Cyceron
Historia non facit saltus
Historia nie czyni skoków.
Hoc est enim Corpus Meum
To jest bowiem Ciało Moje. Słowa Chrystusa.
Hoc est vivere bis, vita posse priore frui
To jest żyć dwa razy, cieszyć się życiem przeżytym. Marcjalis
Hoc magnum est periculum ab asinis ad boves transcendere
To wielkie niebezpieczeństwo przesiadać się z osłów na woły. Plaut
Hodie Caesar, cras nihil
Dziś jesteś Cezarem, jutro niczym.
Hodie mecum eris in paradiso
Dziś ze mną będziesz w raju. Słowa Chrystusa na Krzyżu do łotra. Ewangelia św. Łukasza.
Homines id, quod volunt, credunt
Ludzie wierzą w to, czego pragną.
Homines plus in alieno negotio videre quam in suo
Powiadają, że ludzie w cudzych sprawach więcej widzą niż we własnych. Seneka
Homini homine nihil pulchrius videtur
Nic nie wydaje się człowiekowi piękniejsze niż człowiek.
Homini mendaci, etiamsi vera dicit, nemo credit
Nikt nie wierzy kłamcy, choćby mówił prawdę. Cyceron
Hominis est errare, insipientis in errore perseverare
Rzeczą ludzką jest błądzić, ale tylko głupiec trwa w błędzie. Cyceron
Homo doctus in se semper divitias habet
Mędrzec ma zawsze bogactwo w samym sobie. Fedrus
Homo est animal sociale
Człowiek jest istotą społeczną.
Homo homini lupus est
Człowiek człowiekowi wilkiem. Thomas Hobbes według Plauta.
Homo locum ornat, non locus hominem
Człowiek zdobi miejsce, nie miejsce człowieka. Lucyliusz
Homo longus raro sapiens
Człowiek bardzo wysoki rzadko bywa mądry. (Wielki jak brzoza, głupi jak koza.)
Homo mensura omnium rerum
Człowiek miarą wszystkich rzeczy.
Homo res sacra
Człowiek rzecz święta. Seneka
Homo sum; humani nil a me alienum esse puto
Człowiekiem jestem; sądzę, że nic, co ludzkie, nie jest mi obce. Terencjusz
Homo toties moritur, quoties ammiti suos
Człowiek tyle razy umiera, ile razy traci swoich bliskich. Publiliusz Syrus
Honesta mors turpi vita potior
Zaszczytna śmierć lepsza od haniebnego życia. Tacyt
Honores mutant mores , sed raro in meliores
Zaszczyty zmieniają obyczaje, lecz rzadko na lepsze. Plutarch
Honoris causa
Dla zaszczytu.
Humana non sunt turpia
Co ludzkie, to nie hańbi.
Humanum amare est, humanum autem ignoscere
Rzeczą ludzką jest kochać i ludzką też przebaczać. Plaut
Humanum est mentiri
Kłamstwo jest właściwe człowiekowi.
Ibi erit fletus et stridor dentium
Tam będzie płacz i zgrzytanie zębów. Miejsce potępienia, piekło. Ewangelia św. Mateusza
Ibi patria, ubi bene
Tam ojczyzna, gdzie dobrze.
Ibidem
Tamże, W tym samym miejscu.
Id est luce clarius
To jest jaśniejsze od światła. Cyceron
Ignis non exstinguitur igne
Ognia nie gasi się ogniem.
Ignis, quo clarior fulsit, citius exstinguitur
Ogień im jaśniej zapłonął, tym szybciej gaśnie. Seneka
Ignorantia iuris nocet
Nieznajomość prawa szkodzi. Formuła prawa rzymskiego.
Ignoscas aliis multa, nihil tibi
Wybaczaj wiele innym, niczego sobie. Auzoniusz
Imago animi vultus
Obrazem duszy jest twarz. (Twarz zwierciadłem duszy.) Cyceron.
Immane regnum est posse sine regno pati
Ogromna to władza umieć zrzec się władzy. Seneka
Imperare sibi maximum est imperium
Panować nad sobą to najwyższa władza. Seneka
Imperat aut servit collecta pecunia cuique
Nagromadzone pieniądze albo panują nad człowiekiem albo mu służą. Horacy
Imperatorem stantem mori oportet
Imperator powinien umierać stojąc. Słowa Cesarza Wespazjana. Swetoniusz
Impius ne audeto placare donis iram deorum
Bezbożny niech się nie waży przebłagać darami gniew bogów. Cyceron
Implicite
Włącznie, domyślnie.
Impos animi
Słaby na umyśle. Plaut
In aequo est dolor amissae rei, et timor amittendae
Jednaki jest ból po stracie rzeczy, co i obawa straty. Seneka
In aeternum
Na wieki.
In amore haec sunt mala: bellum, pax rursum
W miłości to jest nieszczęściem: raz wojna, raz pokój. Horacy
In aqua scribere
Pisać na wodzie. Platon
In arena aedificare
Budować na piasku (Budować zamki na piasku).
In camera
Przy drzwiach zamkniętych. Rozprawa sądowa przy drzwiach zamkniętych.
In civitate libera lingua mensque liberae esse debent
W wolnym państwie język i myśl powinny być wolne. Swetoniusz za cesarzem
In dubio pro reo
W sprawach wątpliwych na korzyść oskarżonego. Formuła prawna.
In effectu
W wyniku.
In flagranti
Na gorącym uczynku. Kodeks Justyniana.
In fuga foeda mors est, in victoria gloriosa
Śmierć w ucieczce jest haniebna, w zwycięstwie chwalebna. Cyceron
In hoc mundo non dolere impossibile est
Na tym świecie nie można nie cierpieć. Św. Augustyn
In lacte matris praebibere
Wyssać z mlekiem matki. Św. Augustyn
In magnis et voluisse sat est
W wielkich rzeczach wystarczy chcieć. Propercjusz
In manus tuas, Domine, commendo spiritum meum
W ręce Twoje, Panie, oddaję ducha mojego. Słowa Chrystusa na Krzyżu. Ewangelia św. Łukasza.
In me omnis spes est mihi
We mnie cała moja nadzieja.
In medio stat veritas
Prawda leży pośrodku. Horacy
In medio vero omnium residet sol
Pośrodku zaś wszystkiego mieści się słońce. Mikołaj Kopemik
In memoriam
Na pamiątkę.
In merito
Merytorycznie, W samej treści.
In omnem eventum
Na wszelki wypadek.
In opposito
W odróżnieniu.
In pace leones, in bello cervi
W czasie pokoju lwy, na wojnie jelenie. Tertulian, Petroniusz
In pectore
W sercu.
In persona
Osobiście.
In principio Deus creavit caelum et terram
Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię. Stworzenie świata. Księga Rodzaju.
In principio erat Verbum
Na początku było Słowo. Początek Ewangelii św. Jana.
In re
W rzeczy samej.
In silvam non ligna feras insanius
Nie noś niemądrze drew do lasu. Horacy
In vento scribit laedens, in marmore laesus
Na wietrze zapisuje, gdy krzywdzi, na marmurze, gdy jest skrzywdzony.
In vino veritas
W winie prawda (wino rozwiązuje język). Platon
In vitro
W szkle, W probówce.
Incertum est, quam longa nostrum cuiusque vita futura sit
Nie wiadomo, jak długie będzie życie każdego z nas. Cyceron
Incognito
Skrycie, tajnie, Pod przybranym nazwiskiem.
Inde datae leges, ne firmior omnia posset
Po to zostały dane prawa, by silniejszy nie mógł wszystkiego. Owidiusz
Index rerum
Spis rzeczy.
Inimici saepe verum dicunt, amici numquam
Wrogowie często mówią prawdę, przyjaciele nigdy.
Inter arma silent leges
Podczas wojny milczą prawa. Wg Plutarcha
Inter arma silent Musae
Podczas wojny milczą Muzy. Cyceron
Inter duos litigantes tertius gaudet
Między dwoma kłócącymi się, trzeci się cieszy.
Inter malleum et incudem
Między młotem i kowadłem. Św. Hieronim za Orygenesem
Intrepida constent verba, qui timide rogat, docet negare
Niech twe słowa będą nieustaszone, kto prosi nieśmiało, uczy odmowy. Seneka
Inutilis quaestio solvitur silentio
Na bezsensowne pytanie odpowiada się milczeniem.
Invidia gloriae assiduus comes est
Zawiść jest stałą towarzyszką sławy. Nepos
Ipsa sua melior fama
Lepszy od opinii o nim. Owidiusz
Ite, Missa est
Idźcie, Ofiara spełniona. Formuła kończąca mszę św. w Kościele Katolickim.
Iucundi acti labores
Miłe są prace zakończone. Cyceron
Iudicio formae noxque merumque nocent
Ocenie piękna szkodzi noc i wino. Owidiusz
Labor ipse voluptas
Praca jest sama przez się przyjemnością. Maniliusz
Labor omnia vincit
Praca wszystko zwycięża. Wergiliusz
Labor quasi callum quoddam obducit dolori
Praca jak jakaś skóra zapobiega bólowi. Cyceron
Lacrima nihil citius arescit
Nic szybciej nie wysycha niż łza. Cyceron
Lacrimas lacrimis miscere iuvat
Dobrze jest mieszać łzy własne ze łzami drugich. Seneka
Lacrimis adamanta movebis
Łzami skruszysz nawet diament. Owidiusz
Lapides clamabunt
Kamienie wołać będą. Słowa Chrystusa do faryzeuszy. Ewangelia św. Łukasza.
Lapis angularis
Kamień węgielny. Ewangelia św. Mateusza.
Lapis offensionis et petra scandali
Kamień obrazy i skała zgorszenia. Przyczyna niezadowolenia, oburzenia. Św. Paweł List do Rzymian".
Lapsus calami
Błąd pióra; Mimowolny błąd w pisaniu.
Lapsus linguae
Błąd języka.
Latet in cauda venenum
Jad kryje się w ogonie. (Przychylnie zaczynająca się mowa, kończy się ostrym atakiem).
Lato sensu
W szerokim sensie.
Lauda parce, vitupera parcius
Chwal oszczędnie, gań oszczędniej. Seneka
Laudamus veteres, sed nostris utimur annis
Chwalimy dawne lata, lecz żyjemy w naszych. Owidiusz
Laudant, quod non intelligunt
Chwalą to czego nie rozumieją.
Laudator temporis acti
Chwalca minionych czasów. (Konserwatysta) Horacy
Laus alit artes
Pochwała karmi sztukę. Seneka
Lavare manus
Umywać ręce. Gest Piłata. Ewangelia św. Mateusza
Legem nocens veretur, fortunam innocens
Winny lęka się prawa, niewinny losu. Publiliusz Syrus
Leges bonae ex malis moribus procreantur
Złe obyczaje dają początek dobrym prawom. Makrobiusz
Legitime
Zgodnie z prawem.
Lentescunt tempore curae
Troski maleją z czasem. Owidiusz
Letum non omnia finit
Śmierć nie kończy wszystkiego. Propercjusz
Levat lassitudinem et iam laboris mutatio
Łagodzi znużenie już sama zmiana pracy. Aulus Celsus
Leve aes alienum debitorem facit, grave inimicum
Mała pożyczka czyni dłużnika, duża wroga.
Leve fit, quod bene fertur onus
Ciężar staje się lekki, gdy niesiony jest z ochotą. Owidiusz
Levius dicere quam facere
Łatwiej jest powiedzieć niż zrobić.
Lex abrogata
Ustawa unieważniona.
Lex lege tollitur
Ustawę uchyla tylko ustawa.
Lex prospicit, non respicit
Prawo przewiduje naprzód, nie ogląda się wstecz. Zasada prawna.
Lex retro non agit
Prawo nie działa wstecz. Cyceron
Lex talionis
Prawo odwetu.
Libertatis restitutae dulce auditu nomen
Słodkie do słyszenia słowo odzyskanej wolności. Łiwiusz
Liberum veto
Wolny sprzeciw.
Lignum scientiae boni et mali
Drzewo wiedzy dobrego i złego. Księga Rodzaju.
Litore quot conchae, tot sunt in amore dolores
Ile muszli na brzegu, tyle cierpień w miłości. Owidiusz
Littera scripta manet
Litera napisana pozostaje.
Litterae non erubescunt
List się nie rumieni ze wstydu. Cyceron
Litterarum radices amarae, fructus dulces
Korzenie nauk są gorzkie, owoce słodkie. Diomedes
Longum iter est per praecepta, breve et efficax per exempla
Długa jest droga przez nakazy, krótka i skuteczna przez przykłady. Seneka
Loquentia est stultitia loquax
Gadatliwość jest wielomówną głupotą. Pliniusz Młodszy
Loqui ignorabit, qui tacere nesciet
Nie będzie umiał mówić, kto nie będzie umiał milczeć. Auzoniusz
Loquitur quidquid in buccam venit
Plecie co ślina na język przyniesie. Wg Cycerona
Luce clarius
Jaśniejsze od światła.
Lupo ovem commisisti
Owcę powierzyłeś wilkowi. Wg Terencjusza
Lupus in fabula
Wilk w bajce. (O wilku mowa.) Terencjusz
Lupus non curat numerum ovium
Wilk nie trapi się o liczbę owiec.
Lux in tenebris lucet
Światłość w ciemności świeci. Ewangelia św. Jana.
Lux mundi
Światłość świata. Jezus Chrystus
Magister bibendi
Mistrz ceremonii.
Magister dixit
Nauczyciel tak powiedział. Cyceron
Magna cum laude
Z wielką pochwałą.
Magna di curant, parva neglegunt
Bogowie troszczą się o wielkie rzeczy, o małe nie dbają. Cyceron
Magna est veritas et praevalebit
Wielka jest prawda i ona zwycięży.
Magna servitus est magna fortuna
Wielki majątek to wielka niewola. Seneka
Magnae opes magnae iacturae locum faciunt
Wielkie bogactwa robią miejsce dla wielkich strat. Kurcjusz Rufus
Magnae periculo sunt opes obnoxiae
Wielkie bogactwo jest narażone na niebezpieczeństwo. Fedrus
Magnalia Dei
Wielkie dzieła Boże. Dzieje Apostolskie.
Magni animi est iniurias despicere
Lekceważyć doznane krzywdy to wielkoduszność. Seneka
Magnificat anima mea Dominum
Wielbi dusza moja Pana. Początek hymnu dziękczynnego. Ewangelia św. Łukasza.
Magnificum est laudari a laudato viro
Jest rzeczą wspaniałą być chwalonym przez chwalonego męża. Seneka
Magnos homines virtute metimur, non fortuna
Wielkich ludzi oceniamy według ich cnoty, nie majątku. Nepos
Magnus gubernator et scisso navigat velo
Dobry sternik żegluje nawet z poszarpanym żaglem. Seneka
Magnus ille, qui in divitiis pauper est
Wielki jest ten, kto będąc bogaty żyje jak ubogi. Seneka
Maiores pennae nido
Skrzydła większe od gniazda. (Zamiary większe od możliwości.) Horacy
Maiorque videtur et melior vicina seges
Większy i lepszy wydaje się zasiew sąsiada. Juwenalis
Mala fide
W złej wierze.
Mala herba cito crescit
Złe ziele szybko rośnie.
Mala nota
Zła opinia.
Male parta male diłabuntur
Co źle nabyte, źle przepada. (Kradzione nie tuczy.) Wg Cycerona
Male vivet, quisquis nesciet bene mori
Żle żyć będzie, kto nie będzie umiał dobrze umierać. Seneka
Mali medici est desperare, ne curet
Zły to lekarz, który traci nadzieję, że wyleczy chorego. Seneka
Mali principii małus finis
Złego początku zły koniec.
Malis avibus
Pod złymi ptakami; Pod złą wróżbą. Horacy
Malitia ipsa maximam partem veneni sui bibit
Samo zło wypija największą część swego jadu. Seneka
Malo accepto stułtus sapit
Doznawszy szkody głupi mądrzeje.
Malo animo
W złym zamiarze.
Malum discordiae
Jabłko niezgody. Digesta Iustiniani"
Malum nullum est sine aliquo bono
Nie ma żadnego zła bez jakiegoś dobra. (Nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło.) Pliniusz Starszy
Malum vas non frangitur
Złe naczynie nie pęka. (Złego diabli nie wezmą.) Erazm z Rotterdamu
Malus omnia in małum vertit
Zły obraca wszystko w zło. Seneka
Małum ne alienum feceris tuum gaudium
Nie czyń cudzego nieszczęścia twoją radością.
Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem
Przykazanie nowe daję wam, abyście się wzajemnie miłowali. Ewangelia św. Jana.
Mane nobiscum, quoniam advesperascit
Pozostań z nami, bo ma się ku wieczorowi. Ewangelia św. Łukasza.
Mania persecutiva
Mania prześladowcza.
Manna de caelo
Manna z nieba. Księga Wyjścia.
Manu scriptum
Rękopis.
Manum ultimam imponere
Przyłożyć ostatnią rękę, Kończyć dzieło. Owidiusz
Manus manum lavat
Ręka rękę myje. Epicharmos
Margaritas ante porcos
Perły przed wieprze. Słowa Chrystusa. Ewangelia św. Mateusza.
Marginalia
Rzeczy mniej ważne.
Mater artium necessitas
Potrzeba jest matką sztuki (wynalazków).
Mater omnium bonarum rerum est sapientia
Matką wszystkich dobrych rzeczy jest mądrość. Cyceron
Materiam superabat opus
Dzieło przewyższyło materiał. Owidiusz
Materies opus est, ut crescant postera saecla
Potrzebna odpowiednia materia, by mogły rosnąć przyszłe pokolenia. Lukrecjusz
Maximae cuique fortunae minime credendum est
Największemu szczęściu trzeba jak najmniej ufać. Liwiusz
Maximum remedium irae diłatio est
Najlepszym lekarstwem na gniew jest zwłoka. Seneka
Me duce carpe viam
Idź w moje ślady, Idź za mną. Słowa Dedala do Ikara. Owidiusz
Mea culpa, mea culpa, mea maxima culpa
Moja wina, moja wina, moja bardzo wielka wina. Słowa skruchy z liturgii.
Medicus curat, natura sanat
Lekarz leczy, natura uzdrawia. Aforyzm Hipokratesa
Mel in ore, fel in corde
Miód w ustach, żółć w sercu.
Melius dictum quam amicum perdere
Lepiej stracić słowo niż przyjaciela.
Melle dulcior
Słodszy niż miód.
Melle dulcior fluebat oratio
Mowa płynęła słodsza niż miód. Za Homerem
Memento homo, quia pulvis es et in pulverem reverteris
Pamiętaj człowiecze, że prochem jesteś i w proch się obrócisz. Formuła liturgiczna.
Memento mori
Pamiętaj, że umrzesz.
Memorandum
To, co należy zapamiętać.
Memoria bene redditae vitae sempiterna
Pamięć o chlubnie spełnionym życiu jest wieczna. Cyceron
Memoria nostri durabit, si vita meruimus
Pamięć o nas trwać będzie, jeśli życiem zasłużyliśmy. Pliniusz Młodszy
Memoriae Sacrae
Świętej Pamięci.
Mendacem memorem esse oportet
Kłamca powinien mieć dobrą pamięć. Kwintylian
Mens sana in corpore sana
Zdrowy duch w zdrowym ciele. Juwenalis
Mente et malleo
Myślą i młotem. Dewiza geologów i archeologów.
Metus cum venit, rarum habet somnus locum
Gdy strach nadchodzi, sen rzadko się zjawia. Publiliusz Syrus
Militem aut monachum facit desperatio
Rozpacz czyni z człowieka albo żołnierza albo mnicha.
Minimum eripit fortuna, cui multum dedit
Mało zabiera los temu, komu mało dał. Publiliusz Syrus
Minus saepe pecces, si scias, quid nescias
Rzadziej byś popełniał błędy, gdybyś wiedział, czego nie wiesz.
Miscere utile duici
Łączyć pożyteczne z przyjemnym. Horacy
Miser, qui numquam miser
Nieszczęśliwy, kto nigdy nie był nieszczęśliwy. Wg Seneki
Mixtum compositum
Mieszanina wyrazów bez ładu i składu.
Modicae fidei, quare dubitasti?
Czemu zwątpiłeś, małej wiary? Słowa Chrystusa do tonącego Piotra. Ewangelia św. Mateusza.
Momenti est, quod delectat, aeternitatis, quod cruciat
Chwiląjest to, co cieszy, wiecznością, co męczy.
Montes auri polliceri
Obiecywać złote góry. Terencjusz
Mora semper amantes incitat, exiguum si modo tempus habet
Zwłoka zawsze kochanków podnieca, jeśli tylko trwa krótko. Owidiusz
Morieris non quia aegrotas, sed quia vivis
Umrzesz nie dlatego, że chorujesz, lecz dlatego, że żyjesz.
Mos maiorum
Obyczaj przodków.
Multa cadunt inter calicem supremaque labra
Wiele się zdarza między pucharem a wargami. Wg Arystotelesa
Multae guttae implent flumen
Wiele kropel wypełnia rzekę.
Multi famam, conscientiam pauci verentur
Wielu lęka się opinii, niewielu sumienia. Pliniusz Młodszy
Multi multa sciunt, nemo omnia
Wielu wie dużo, nikt nie wie wszystkiego.
Multorum aures clausae veritati sunt
Uszy wielu ludzi są zamknięte dla prawdy. Cyceron
Mundi civis sum
Jestem obywatelem świata. Diogenes z Synopy
Mundus universus exercet histrionem
Cały świat gra komedię. Petroniusz
Mutari nolimus, quia nos optimos esse credimus
Nie chcemy się zmienić, ponieważ wierzymy w swoją doskonałość. Seneka
Nam qui in amorem praecipitavit, peius perit, quasi saxo saliat
Kto bowiem popadł w miłość, gorzej ginie, niż gdyby skoczył ze skały. Plaut
Natura horret vacuum
Natura nie znosi próżni. Baruch Spinoza
Natura non facit saltus
Natura nie czyni skoków. Arystoteles
Natura non nisi parendo vincitur
Naturę można pokonać tylko podporządkowując sięjej prawom. Francis Bacon
Naturalia non sunt turpia
Rzeczy naturalne nie są szpetne.
Ne bis in idem
Nie należy wyrokować dwa razy w tej samej sprawie.
Ne sutor supra crepidam
Niech szewc nie ocenia tego, co jest powyżej trzewika. Pliniusz Starszy
Nec Hercules contra plures
Nawet Herkules nie sprosta wielu.
Nec ioco nec serio
Ani żartem, ani poważnie. (Pół żartem, pół serio.) Plaut
Nec me pudet fateri nescire, quod nesciam
Nie wstydzę się przyznać, że nie wiem tego, czego nie wiem. Cyceron
Nec regna socium ferre nec taedae sciunt
Ani władza ani małżeństwo nie znoszą wspólników. Seneka
Nec sine te nec tecum vivere possum
Ani bez ciebie, ani z tobą żyć nie mogę. Marcjalis
Necessitas ultimum et maximum telum est
Konieczność jest ostatnią i najpotężniejszą bronią. Liwiusz
Negativa non sunt probanda
Faktów negatywnych nie należy dowodzić.
Nemo ante mortem beatus esse potest
Nikogo nie można nazwać szczęśliwym przed śmiercią. Solon, Herodot, Owidiusz
Nemo confidat nimium secundis
Niech nikt nie ufa zbytnio szczęściu. Seneka
Nemo enim potest personam diu ferre
Nikt bowiem nie może długo nosić maski. Seneka
Nemo est tam senex, qui se annum non putet posse vivere
Nikt nie jest tak stary, by nie uważał, że może żyć jeszcze rok. Cyceron
Nemo gloriari nisi suo debet
Nikt nie powinien chwalić się jak tylko tym, co do niego należy. Seneka
Nemo iudex idoneus in propria causa
Nikt nie jest sędzią we własnej sprawie. Zasada prawa rzymskiego.
Nemo liber est, qui corpori servit
Nikt nie jest wolny, kto jest niewolnikiem ciała. Seneka
Nemo me lacrimis decoret
Niech nikt mnie nie czci łzami. Cyceron
Nemo mortalium omnibus horis sapit
Nikt ze śmiertelnych nie jest zawsze mądrym. Pliniusz Starszy
Nemo nascitur sapiens, sed fit
Nikt nie rodzi się mądry, lecz nim się staje. Seneka
Nemo sine vitiis nascitur
Nikt nie rodzi się bez wad. Wg Horacego
Nemo testis in propria causa
Nikt nie jest świadkiem we własnej sprawie. Zasada prawa rzymskiego.
Neque imbellem feroces progenerant aquillae coiumbam
Nie płodzą dzikie orły spokojnych gołębi. Horacy
Nervus belli pecunia
Pieniądz jest sprężyną wojny. Cyceron
Nescit vox missa reverti
Słowo, które raz wyleciało, nie umie powrócić. Horacy
Nigrum in candida vertere
Przerabiać czarne na białe. Juwenalis
Nihil agere delectat
Nic nie robić to przyjemność. Cyceron
Nihil est ab omni parte beatum
Nie ma rzeczy pod każdym względem szczęśliwej. (Nie ma róży bez kolców.) Horacy
Nihil est in intellectu, quod non fuerit prius in sensu
Nie ma nic w umyśle, czego by przedtem nie było w zmysłach. Tomasz z Akwinu, Arystoteles, Cyceron
Nihil est morti tam simile quam somnus
Nic nie jest tak podobne do śmierci jak sen. Cyceron
Nihil habeo, nihil timeo
Niczego nie mam, o nic się nie obawiam.
Nihil novi
Nic nowego. Cyceron
Nihil supra
Nic ponadto.
Nil ad rem
To nie ma nic do rzeczy.
Nil admirari
Niczemu się nie dziwić. Cyceron
Nil desperandum
Nie należy tracić nadziei. Horacy
Nil novit, qui aeque omnia
Nie zna się na niczym, kto na wszystkim zna się jednakowo.
Nimia cura deterit magis quam emendat
Zbytnia opieka raczej psuje niż poprawia. Pliniusz
Nitimur in vetitum semper cupimusque negata
Dążymy zawsze do tego, co zabronione i pragniemy tego, co zakazane. Owidiusz
Nolunt, ubi velis, ubi nolis, capiunt
Nie chcą, gdy chcesz, gdy nie chcesz, pragną. (Przekora kobiet) Terencjusz
Nomen omen
Imię wróżbą, znakiem.
Nominatim
Po imieniu, z imienia.
Non convalescit planta, quae saepe transponitur
Nie rozwija się roślina, która często jest przesadzana. Seneka
Non enim paranda nobis solum, sed fruenda sapientia est
Nie tylko powinniśmy zdobywać mądrość, lecz także z niej korzystać. Wg Cycerona
Non est bonum vivere, sed bene vivere
Nie jest dobrą rzeczą żyć, lecz dobrze żyć. Seneka
Non est dubitandum
Nie należy wątpić. Cyceron
Non est viri timere sudorem
Nie przystoi mężczyźnie obawiać się trudu. Seneka
Non est vivere, sed valere vita est
Życie nie polega na tym, by żyć, lecz by coś znaczyć. Marcjalis
Non faciunt meliorem equum aurei freni
Złote uzdy nie czynią konia lepszym.
Non morte timemus, sed cogitationem mortis
Nie śmierci się boimy, lecz myśli o śmierci. Seneka
Non nocere
Nie szkodzić. Zasada prawa rzymskiego.
Non numeranda, sed ponderanda sunt argumenta
Dowody należy nie liczyć, ale ważyć. Cyceron
Non omne est aurum, quod splendet
Nie wszystko jest złotem, co się świeci.
Non omnia possumus omnes
Nie wszyscy możemy wszystko. Wergiliusz
Non omnis moriar
Nie wszystek umrę. Horacy
Non potest amor cum timore misceri
Miłość nie może łączyć się ze strachem. Seneka
Non progredi est regredi
Nie posuwać się naprzód to cofać się.
Non refert, quam multos, sed quam bonos habeas libros
Nie jest ważne, jak wiele, lecz jak dobre masz książki. Seneka
Non scholae, sed vitae discimus
Uczymy się nie dla szkoły, lecz dla życia.
Nosce te ipsum
Poznaj samego siebie. Cyceron, Seneka
Novo quidam amore veterem amorem, tamquam clavo clavum eiciendum putant
Niektórzy sądzą, że starą miłość trzeba wybić nową miłością, podobnie jak gwóźdź gwoździem się wybija. Cyceron
Nuda veritas
Naga prawda. Horacy
Nulla sine Deo mens bona est
Bez Boga żadna myśl nie jest dobra. Seneka
Nullis amor est sanabilis herbis
Miłość nie jest uleczalna żadnymi ziołami. Owidiusz
O, tempora, o mores
Co za czasy, co za obyczaje. Cyceron
Occasio furem facit
Okazja czyni złodzieja. Za Menandrem
Oculus animi index
Oko zwierciadłem duszy.
Oculus domini saginat equum
Pańskie oko konia tuczy. Ezop
Oderint, dum metuant
Niech nienawidzą, byleby się bali. Swetoniusz za Akcjuszem
Odero, si potero, si non, invitus amabo
Jeśli zdołam, będę nienawidzić, jeśli nie, pokocham wbrew woli. Owidiusz
Odi et amo
Nienawidzę i kocham. Katullus
Oleum addere flammae
Dolewać oliwy do ognia. Horacy
Oleum et operam perdidi
Zmarnowałem oliwę i trud. (Wyraz daremnej pracy.) Plaut, Cyceron
Omne in amore malum, si patiare, leve est
Każde cierpienie w miłości, jeśli je będziesz znosił, lekkie jest. Propercjusz
Omne nimium nocet
Wszystko, co zbytnie, szkodzi.
Omni modo
Na wszelki sposób.
Omnia mea mecum porto
Cały swój majątek noszę ze sobą. Bias z Prieny
Omnia mors aequat
Śmierć wszystko zrównuje. Klaudian
Omnia praeclara rara
Wszystko, co doskonałe, jest rzadkie. Cyceron
Omnia rerum principia sunt parva
Początki wszystkich rzeczy są małe. Cyceron
Omnia verterat in fumum et cinerem
Wszystko obrócił w dym i popiół. Horacy
Omnis ars naturae imitatio est
Wszelka sztuka jest naśladowaniem natury. Seneka
Omnis festinatio est a diabolo
Wszelki pośpiech pochodzi od diabła.
Omnium consensu
Jednomyślnie.
Omnium rerum homo mensura est
Człowiek jest miarą wszystkich rzeczy. Protagoras z Abdery
Omnium rerum mors est extremum
Śmierć jest końcem wszystkiego. Cyceron
Opera omnia
Dzieła wszystkie.
Oportet aut regem aut fatuum naści
Trzeba się urodzić albo królem albo głupcem. Seneka
Optimo modo
W najlepszy sposób.
Optma fide
W najlepszej wierze.
Ora et labora!
Módl się i pracuj!
Oratores fiunt, poetae nascuntur
Ludzie mówcami się stają, poetami się rodzą. Parafraza z Cycerona
Pacta conventa
Warunki uzgodnione.
Pacta sunt servanda
Umów należy dotrzymywać.
Panem et circenses!
Chleba i igrzysk! Juwenalis
Parcere personis, dicere de vitiis
Oszczędzać osoby, a karcić przywary. Marcjalis
Pars adversa
Strona przeciwna.
Pars pro toto
Przyjmowanie części za całość.
Parva scintilla magnum saepe excitat incendium
Mała iskra często wywołuje wielki pożar. Kurcjusz Rufus
Parvum addas parvo, magnus acervus erit
Dodawaj małe do małego, a powstanie wielki stos. (Ziarnko do ziarnka, a zbierze się miarka.)
Passus
Fragment tekstu.
Patres conscripti
Ojcowie spisani, Senatorowie senatu rzymskiego.
Paucis verbis
W kilku słowach.
Pecunia non olet
Pieniądz nie śmierdzi. Cyceron, Swetoniusz
Pedibus timor addidit alas
Strach dodał nogom skrzydeł. Wergiliusz
Per acclamationem
Jednogłośnie.
Per consensum Za
zgodą.
Per fas et nefas
Wszelkimi sposobami. Liwiusz
Perpetuum mobile
Wiecznie poruszający się.
Persona non grata
Osoba niepożądana.
Philosophia domina est, adest et iubet
Filozofia jest panią, staje obok i rozkazuje. Seneka
Pisces natare oportet
Trzeba, by ryby pływały, Ryby lubią pływać. Petroniusz
Pluris est oculatus testis unus, quam auriti decem
Cenniejszy jest jeden świadek naoczny niż dziesięciu ze słuchu. Plaut
Plus potest, qui plus valet
Więcej może ten, kto więcej posiada.
Plus sonat quam valet
Więcej hałasu niż znaczenia. Seneka
Plus usus sine doctrina, quam citra usum doctrina valet
Praktyka bez teorii cenniejsza niż teoria bez praktyki. Kwinty lian
Plusque ibi boni mores valent, quam alibi bonae leges
I więcej tam znaczą dobre obyczje, niż gdzie indziej dobre prawa. Tacyt
Poena capitis
Kara śmierci.
Pondus meum amor meus
Moją siłą ciążenia jest moja miłość. Św. Augustyn
Post factum
Po wydarzeniu.
Post factum nullum consilium
Po dokonanym czynie na nic rada.
Post hominum memoriam
Za pamięci ludzkiej.
Post mortem nulla voluptas
Po śmierci nie ma już przyjemności. Hasło epikurejczyków.
Post scriptum
Po liście. Dopisek.
Potentia est in iunioribus, prudentia autem in senioribus
Siła jest w młodych, roztropność w starszych. Wg Arystotelesa
Potentissimus est, qui se habet in potestate
Najmocniejszy jest ten, co siebie samego ma w swej mocy. Seneka
Potior est, qui prior est
Silniejszy ten, kto pierwszy.( Kto pierwszy, ten lepszy.)Terencjusz
Potius sero quam numquam
Lepiej późno niż nigdy. Liwiusz
Praestat cum dignitate cadere, quam cum ignominia vivere
Lepiej paść z godnością, niż żyć w hańbie. Tacyt
Praeterita mutare non possumus
Przeszłości zmienić nie możemy. Cyceron
Primum non nocere
Przede wszystkim nie szkodzić. Hipokrates
Primus inter pares
Pierwszy wśród równych. Tytuł cesarza.
Pro et contra
Za i przeciw.
Pro forma
Z pozom.
Procul ex oculis, procul ex mente
Z dala od oczu, z dala od myśli.
Pulvis et umbra sumus
Prochem jesteśmy i cieniem. Horacy
Punctum puncti
Istota sprawy.
Qua flumen placidum est, forsan latet altius unda
Tam, gdzie rzeka jest spokojna, może głębiej kryje się fala.
Quae nocent, docent
To, co szkodzi, uczy. Fedrus
Quae non sunt prohibita, permissa intelleguntur
Co nie jest zakazane, uważa się za dozwolone.
Quae vetera nunc sunt, fuerunt olim nova
To, co teraz jest stare, kiedyś było nowe. Kwintylian
Qualis artifex pereo!
Jakiż artysta ginie we mnie! Słowa Nerona przed samobójstwem. Swetoniusz
Qualis avis, talis cantus
Jaki ptak, taki śpiew.
Qualis dominus, talis est servus
Jaki pan, taki sługa. Petroniusz
Qualis mater, talis filia
Jaka matka, taka córka.
Qualis pater, talis filius
Jaki ojciec, taki syn.
Qualis vita et mors ita.
Jakie życie, taka śmierć.
Quandoque bonus dormitat Homerus
Niekiedy i zacny Homer się zdrzemnie. Horacy
Quantum oculis, animo tam procul ibit amor
Jak daleko zejdzie miłość z oczu, tak daleko z serca. Propercjusz
Quantum scimus, gutta est, ignoramus mare
To, co wiemy, kropląjest, czego nie wiemy, to morze.
Quem di diligunt, adolescens moritur
Kogo bogowie kochają, umiera młodo. Menander
Qui alteri exitium parat, sibi parat pestem
Kto drugiemu gotuje zgubę, na siebie ściąga klęskę. Wg Cycerona
Qui amant, ipsi sibi somnia fingunt
Ci, którzy kochają, sami sobie tworzą sny. Wergiliusz
Qui amat, tamen si esurit, nullum esurit
Zakochany, choćby był głodny, wcale nie jest głodny. Plaut
Qui fuit rana, nunc est rex
Kto był dotąd żabą, teraz jest królem.
Qui genus hominum superavit
Ten, który przerósł rodzaj ludzki. Lukrecjusz
Qui iacet in terra, non habet, unde cadat
Kto leży na ziemi, nie ma, z czego mógłby spaść.
Qui in utero est, pro iam nato habetur
Dziecko poczęte uchodzi za już narodzone. Paulus
Qui irascitur, motus est
Kto unosi się gniewem jest zgubiony. Seneka
Qui metuens vivit, liber mihi non erit umquam
Kto żyje w strachu, ten według mnie nigdy nie będzie wolny. Horacy
Qui multum habet, plus cupit
Kto wiele ma, więcej pragnie. Seneka
Qui poterit sanum fingere, sanus erit
Kto potrafi uwierzyć, że jest zdrowy, będzie zdrowy. Owidiusz
Qui pro quo
Kto za kogo, Jeden za drugiego, Pomyłka.
Qui timide rogat, docet negare
Kto prosi z bojaźnią, uczy odmowy. Seneka
Quid brevi fortes iaculamur aevo multa?
Czemu w krótkim życiu zabiegamy o tak wiele? Horacy
Quid rides? Mutato nomine de te fabula narratur
Dlaczego się śmiejesz? O tobie mówi ta bajka, choć pod zmienionym imieniem. Horacy
Quid vesper ferat, incertum est
Nie wiadomo, co przyniesie wieczór. Emiliusz Paulus u Liwiusza
Quidquid discis, tibi discis
Czegokolwiek się uczysz, uczysz się dla siebie. Petroniusz
Quinta essentia
Piąty żywioł, Kwintesencja.
Quo semel est imbuta recens, servabit odorem testa diu
Czym nasiąknie świeży dzban, taki zapach długo zachowa. Horacy
Quod cibus est aliis, aliis est atrum venenum
Co dla jednych jest potrawą, dla innych jest czarną trucizną. Lukrecjusz
Quod dubitas, ne feceris
Nie rób, jeżeli masz wątpliwości.
Quod licet Iovi, non licet bovi
Co wolno Jowiszowi, nie wolno wołowi. Seneka
Quod nemo novit, paene non fit
To, o czym nikt nie wie, prawie się nie dzieje. Apulejusz
Quod non vetat lex, hoc vetat fieri pudor
Czego nie zabrania prawo, tego zabrania wstyd. Seneka
Quod oculus non videt, cor non desiderat
Czego oko nie widzi, tego serce nie pragnie.
Quod tu es, fui, quod sum, tu eris
Czym ty jesteś, ja byłem, czym ja jestem, ty będziesz. Inskrypcja nagrobna.
Quoniodo fabula, sic vita, non quam diu, sed quam bene acta sit, refert
Jak sztuka w teatrze, tak życie, ważne nie jak długo trwa, ale jak jest zagrana. Seneka
Quot capita, tot sensus
Ile głów, tyle opinii. Cyceron, Horacy
Quot homines, tot sententiae
Ilu ludzi, tyle zdań. Cyceron, Horacy
Rapiamus, amici, occasionem de die!
Chwytajmy, przyjaciele, okazję dnia dzisiejszego! Horacy
Rara avis
Rzadki ptak. Horacy
Rara temporum felicitas, ubi quae velis sentire et quae sentias dicere licet
Rzadko trafiają się tak szczęśliwe czasy, byś mógł myśleć, co chcesz, i co myślisz, mówić. Tacyt
Raram fecit mixturam cum sapientia forma
Rzadko spotykaną miksturę tworzą mądrość i piękno. Petroniusz
Ratio legis
Uzasadnienie ustawowe.
Rationale animal est homo
Człowiek jest zwierzęciem rozumnym. Seneka
Rcvocari enim praeterita non possunt
Tego, co minęło, odwołać nie można. Seneka
Reductio ad absurdum
Sprowadzenie do niedorzeczności.
Regnare non vult, esse qui invisus timet
Nie chce królować ten, który boi się być znienawidzonym. Seneka
Relata refero
Powtarzam, co usłyszałem. Herodot
Rem tene, verba sequentur
Trzymaj się tematu, słowa przyjdą same. Katon Starszy
Rem viderunt, causam non viderunt
Widzieli rzecz, przyczyny nie widzieli. Św. Augustyn
Remedia amoris
Lekarstwa na miłość. Owidiusz
Requiem
Msza żałobna.
Rerum enim copia verborum copiam gignit
Obfitość treści rodzi obfitość słów. Cyceron
Res amicos invenit
Majątek znajduje przyjaciół. Wg Plauta
Res est solliciti plena timoris amor
Miłość jest rzeczą pełną niepokoju i strachu. Owidiusz
Res gestae
Czyny, Dzieje.
Res ipsa loquitur
Rzecz mówi sama za siebie. Cyceron
Rex regnat, sed non gubernat.
Król króluje, ale nie rządzi.
Risu inepto res ineptior nulla est
Nie ma nic głupszego od głupiego śmiechu. Katullus
Rivalem patienter habe, victoria tecum stabit
Rywala traktuj cierpliwie, a zwycięstwo stanie po twej stronie. Owidiusz
Rixari de asini umbra
Spierać się o cień osła (o błahostkę). Fedrus
Roma deliberante perit Saguntum
Gdy Rzym obraduje, Sagunt ginie. Wg Liwiusza
Rumpitur invidia Pęka z zazdrości. Fedrus
Saepe aliud volumus, aliud optamus
Często czego innego chcemy, a czego innego sobie życzymy. Seneka
Saepe creat molles aspera spina rosas
Często kolczaste ciernie rodzą miękkie róże. Owidiusz
Saepe decipimur specie recti
Pod pozorem słuszności często ulegamy błędom. Horacy
Saepe est etiam sub palliolo sordido sapientia
Mądrość znajduje się często pod brudnym płaszczem. Cyceron za Lucyliuszem
Saepe tacens vocem verbaque vultus habet
Często milczące oblicze ma głos i słowa. Owidiusz
Salus publica suprema lex esto
Prawo publiczne niech będzie najwyższym dobrem. Cyceron
Sanior pisce
Zdrowszy od ryby.
Sapere aude
Miej odwagę być mądrym. Horacy
Sapiens vivet quatuni debet, non vuantum potest
Mędrzec będzie żył tyle, ile żyć powinien, a nie tyle, ile żyć może. Seneka
Sapienti sat
Mądremu wystarczy. Terencjusz
Sapientia prima stultitia caruisse
Początkiem mądrości jest być wolnym od głupoty. Horacy
Satius est rideri quam derideri
Lepiej jest dać powód do śmiechu niż do wyśmiania. Petroniusz
Scelera impetu, bona consilia mora valescunt
Zbrodnie rosną z pośpiechem, dobre zamiary powoli. Tacyt
Scio me nihil scire
Wiem, że nic nie wiem. Dewiza Sokratesa. Platon
Secundae res non habent unquam modum
Powodzenie nigdy nie zna miary. Seneka
Segnius homines bona quam mała sentiunt
Ludzie odczuwają rzeczy dobre wolniej niż złe. Liwiusz
Semper idem
Zawsze ten sam. Cyceron
Semper vero esse felicem et sine morsu animi transire vitam ignorare est rerum naturae alteram parte
Być zawsze szczęśliwym i przejść przez życie bez zranienia serca to nie znać drugiej strony porządku natury. Seneka
Senectus morbus insanabilis est
Starość jest chorobą nieuleczalną. Seneka
Senectus onus Aetna gravius
Starość to ciężar większy niż Etna. Cyceron
Seniores priores
Starsi mają pierwszeństwo.
Sera parsimonia in fundo est
Za późno na oszczędzanie, gdy widać dno. Seneka
Seris venit usus ab annis
Doświadczenie przychodzi z wiekiem. Owidiusz
Sermo datur cunctis, animi sapientia paucis
Dar mowy dany jest wszystkim, nielicznym duch mądrości. "Disticha Catonis"
Sero venientes male sedentes
Późno przychodzący zajmują kiepskie miejsca.
Serpens novus exuit annos: formae non ullam fata dedere moram
Wąż odmładza się zrzucając co roku skórę, losy urodzie nie dały żadnego odroczenia. Tybullus
Si amitti vita beata potest, beata esse non potest
Jeśli życie szczęśliwe można utracić, to nie jest ono szczęśliwe. Cyceron
Si digitum porrexeris, manum invadet
Jeśli mu podasz palec, on za rękę chwyci.
Si parva licet componere magnis
Jeśli wolno sprawy małe porównywać z wielkimi. Wergiliusz
Si vis amari, ama
Jeśli chcesz być kochany, kochaj. Seneka
Si vis vincere iram, non potest te illa
Jeśli chcesz pokonać gniew, on nie może pokonać ciebie. Seneka
Sic astra volunt
Tak chcą gwiazdy. Stanisław Wyspiański
Sic erat in fatis
Tak było zapisane w losach. Owidiusz
Sic erat in votis
To było przedmiotem moich marzeń. Horacy
Sic itur ad astra
Tak idzie się do gwiazd. Wergiliusz
Sicut meus est mos
Jak to jest w moim zwyczaju. Horacy
Sidera feriam vertice
Głową sięgnę gwiazd. Horacy
Silva rerum
Las rzeczy.
Sine labore non erit panis in ore
Bez pracy nie będzie chleba w ustach.
Sit nox cum somno, sit sine lite dies
Niechaj noc nie będzie bezsenna, a dzień upłynie bez kłótni. Marcjalis
Sit tibi terra levis
Niech ci ziemia lekką będzie. Marcjalis za Eurypidesem
Solum et certum sit nihil esse certum
Jedyną pewną rzeczą niech będzie to, że nie ma nic pewnego. Pliniusz Starszy
Somnus est imago mortis
Sen jest obrazem śmierci. Cyceron
Spem metus sequitur
Nadziei towarzyszy strach. Seneka
Spes fovet et fore cras semper ait melius
Nadzieja podtrzymuje i zawsze powtarza, że jutro będzie lepiej. Tybullus
Stat magni nominis umbra
Zostaje już tylko cień wielkiego imienia. Lukan o Pompejuszu
Studendum vero semper et ubique
Uczyć się trzeba zawsze i wszędzie. Kwintylian
Stultitia morbus est animi
Głupota jest chorobą umysłu. Seneka
Stultorum infinitus est numerus
Liczba głupich jest nieskończona. Księga Koheleta
Stultum facit Fortuna, quem vult perdere
Kogo los chce zgubić, czyni go głupcem. Publiliusz Syrus
Suavis laborum est praeteritorum memoria
Słodka jest pamięć minionych trudów. Cyceron
Sub galli cantu
O pianiu koguta. Horacy
Summum ius summa iniuria
Najwyższe prawo to najwyższa niesprawiedliwość. Cyceron
Summum nec metuas diem, nec optes
Ostatniego dnia życia ani się nie bój, ani go sobie nie życz. Marcjalis
Suo quisque metu pericula metitur
Każdy mierzy niebezpieczeństwo miarą własnego strachu. Wg Tacyta
Supra nos Fortuna negotia curat
Ponad nami los sprawy załatwia. Petroniusz
Surdo fabulam narras
Głuchemu opowiadasz bajkę. Wg Horacego
Sursum corda!
W górę serca! Słowa z prefacji mszalnej.
Sus magis in caeno gaudet quam fonte sereno
Świnia bardziej się cieszy błotem niż czystym źródłem.
Suum cuique tribuere
Dać każdemu, co mu się należy. Dewiza Katona Starszego wg Cycerona
Suus rex reginae placet
Królowej jej król się podoba. Plaut
Tacita bona est mulier semper quam loquens
Milcząca kobieta zawsze jest lepsza niż mówiąca. Plaut
Taciturnitas stulto homini pro sapientia est
Głupiec milczenie uważa za mądrość. Publiliusz Syrus
Taedium vitae
Wstręt do życia. Aulus Gelliusz
Tam miser est quisque, quam credidit
Każdy jest tak nieszczęśliwy, jak się za nieszczęśliwego uważa. Seneka
Tamdiu discendum est, quamdiu vivis
Należy się uczyć tak długo, jak długo żyjesz. Seneka
Tanto brevis omne quanto felicius tempus
Czas jest tym krótszy, im bardziej szczęśliwy. Pliniusz Młodszy
Te ipsum intellege!
Zrozum siebie samego! Św. Hieronim
Temeritas est damnare, quod nescias
Jest lekkomyślnością potępiać to, czego nie znasz. Seneka
Tempore felici multi numerantur amici
W szczęściu ma się wielu przyjaciół. Parafraza z Owidiusza
Tempus dolorem lenit
Czas łagodzi ból.
Tempus fugit, aeternitas manet
Czas ucieka, wieczność czeka.
Tenue est mendacium: perlucet, si diligenter perspexeris
Kłamstwo jest cienkie, jeśli dobrze popatrzysz, prześwituje na wylot. Seneka
Terra lacte et melle fluens
Ziemia, mlekiem i miodem płynąca. Księga Wyjścia
Testis enim mihi Deus
Bóg mi bowiem świadkiem. Św. Paweł List do Filipian".
Timeo hominem unius libri
Boję się człowieka jednej książki. (Człowiek jednostronny)
Tolle pecuniam, bella sustuleris
Usuń pieniądze, usuniesz wojny. Kwintylian
Toto corpore et omnibus ungulis
Całym ciałem i wszystkimi pazurami. Cyceron
Totum in eo est, ut tibi imperes
W tym rzecz cała, abyś sobie rozkazywał; sobą rządził. Cyceron
Totus Tuus
Cały Twój. Dewiza w godle biskupim Karola Wojtyły.
Trahit sua quemque voluptas
Każdego pociąga jego namiętność. Wergiliusz
Tristis eris si solus eris
Będziesz smutny, jeśli będziesz sam. Owidiusz
Tu es Petrus et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam
Ty jesteś Piotr (czyli skała) i na tej skale zbuduję Kościół mój. Słowa Chrystusa. Ewangelia św. Mateusza.
Tua res agitur, paries cum proximus ardet
Twoja toczy się sprawa, gdy płonie najbliższa ściana (u sąsiada). Horacy
Tunica proprior pallio est Bliższa tunika niż płaszcz. Plaut
Turpe est aliud loqui, aliud sentire
Ohydne jest co innego mówić, co innego myśleć. Seneka
Turpis avis, proprium quae foedat stercore nidum
Zły to ptak, co własne gniazdo kala.
Ubi civitas, ibi ius
Gdzie państwo, tam prawo.
Ubi est Concordia, ibi est victoria
Gdzie jest zgoda, tam jest zwycięstwo.
Ubi est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum
Gdzie jest skarb twój, tam jest i serce twoje. Słowa Chrystusa. Ewangelia św. Mateusza.
Ubi tu, Caius, ibi ego Caia
Gdzie ty, Gajuszu, tam ja Gaja. Plutarch
Ubicumque dulce est, ibi et acidum invenies
Gdzie jest słodycz, tam i gorycz znajdziesz. Petroniusz
Ule dolet vere, qui sine teste dolet
Ten prawdziwie cierpi, kto cierpi bez świadka. Marcjalis
Ultima Cena
Ostatnia Wieczerza. Ewangelia św. Mateusza.
Ultio doloris confessio est
Zemsta jest wyznaniem cierpienia. Seneka
Umbram suam metuere Bać się własnego cienia.
Una hirundo non facit ver
Jedna jaskółka nie czyni wiosny. Ezop
Unam tollendo legem ceteras infirmatis
Znosząc jedno prawo osłabiacie inne. Liwiusz
Unde venis et quo tendis?
Skąd przychodzisz i dokąd dążysz? Horacy
Unicuique dedit vitium natura creato
Każdego przy urodzeniu natura obdarzyła jakąś wadą. Propercjusz
Unius dementia dementes efficit multos
Szaleństwo jednego czyni wielu szalonymi.
Unus dies gradus est vitae
Jeden dzień jest stopniem życia. Seneka
Unus lapis facit fornicem
Jeden kamień stanowi o sklepieniu. Seneka
Unus pro multis
Jeden za wszystkich. Wergiliusz
Urget diem nox et nox diem
Noc popędza dzień, a dzień noc. Horacy
Usque ad consummationem saeculi
Aż do skończenia świata. Słowa Chrystusa. Ewangelia św. Mateusza.
Usus magister est optimus
Praktyka to najlepszy nauczyciel. Cyceron
Ut desint vires, tamen est laudanda voluntas
Choćby zabrakło sił, sama chęć jest godna pochwały. Owidiusz
Ut seres, ita metes
Jak posiejesz, tak zbierzesz. Cyceron
Ut sis nocte levis, sit tibi cena brevis
Abyś był w nocy lekki, niech twoja wieczerza będzie krótka.
Uti, non abuti
Używać, nie nadużywać.
Utile cum dulci mixtum
Zmieszane pożyteczne z przyjemnym. Horacy
Utinam falsus vates sim
Obym był fałszywym prorokiem. Liwiusz
Utinam ita di faxint!
Oby to sprawili bogowie! Terencjusz
Vacare culpa magnum est solatium
Największa pociecha to nie poczuwać się do winy. Cyceron
Vacca, quae multum boat, parum lactis habet
Krowa, która dużo ryczy, mało mleka daje.
Vade in pace
Idź w pokoju. Słowa Chrystusa. Ewangelia św. Łukasza.
Vae misero mihi! quanta de spe decidi!
Biada mnie nieszczęsnemu! Z jakich wyżyn nadziei spadłem! Terencjusz
Vae soli, quia cum ruerit, non habet sublevantem
Biada samemu, ponieważ gdy upadnie, nie ma drugiego, kto by go podniósł. Księga Koheleta
Vae victis
Biada zwyciężonym. Liwiusz, Plutarch
Vanitas vanitatum et omnia vanitas
Marność nad marnościami i wszystko marność. Księga Koheleta
Varietas delectat
Rozmaitość cieszy. Eurypides, Fedrus
Varium et mutabile semper femina
Kobieta jest zawsze istotą chwiejną i zmienną. Wergiliusz
Velis et remis
Żaglami i wiosłami. (Ze wszystkich sił.) Cyceron
Venari ventos in mari
Łowić wiatry na morzu. Plaut
Veni, vidi, vici
Przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem. Słowa Cezara. Plutarch
Ventem seminabunt et turbinem metent
Wiatr siać będą, a zbierać będą burzę. Księga proroka Ozeasza.
Venter praecepta non audit; poscit, apellat
Żołądek nie słucha nakazów: żąda i wzywa. Seneka
Ventis verba dare
Rzucać słowa na wiatr. Owidiusz
Vera incessu patuit dea
Sam chód zdradza boginię. Wergiliusz
Verba docent, exempla trahunt
Słowa uczą, przykłady pociągają. Seneka
Veritas attributa vino est
Prawdę przypisuje się winu. Pliniusz Starszy
Veritas odit moras
Prawda nie lubi czekać. Seneka
Verus amicus rarior Fenice
Prawdziwy przyjaciel rzadszy niż Feniks.
Verus amor nullum novit habere modum
Prawdziwa miłość nie wie, co to umiar. Propercjusz
Vi legis
Na mocy prawa.
Vi testamenti
Na mocy testamentu.
Vice versa
Na odwrót.
Victoria pax non pactione parienda est
Pokój trzeba stworzyć zwycięstwem, nie układami. Cyceron
Video meliora proboque, deteriora sequor
Widzę i pochwalam to, co lepsze, idę za tym, co gorsze. Owidiusz
Vim vi repellere omnia iura permittunt
Siłę siłą odpierać pozwalają wszystkie prawa. Casiusz Longinus
Vina parant animos faciuntque caloribus aptos
Wino rozgrzewa serce i czyni podatnym na zapały miłosne. Owidiusz
Vincere scis, Hannibal, victoria uti nescis
Umiesz zwyciężać, Hannibalu, a wykorzystać zwycięstwa nie potrafisz. Liwiusz
Vino pellite curas!
Winem oddalajcie troski! Horacy
Vinum incendit iras
Wino rozpala gniew. Seneka
Violenta nemo imperia continuit diu, moderata durant
Nikt długo nie dierżył imperium zdobytego siłą, imperia zaś łagodne trwają. Seneka
Virtus ad beate vivendum sufficit
Cnota wystarcza do szczęśliwego życia. Seneka
Virtuti militari
Za odwagę żołnierską.
Vis maior
Siła wyższa.
Vis vitalis
Siła życiowa.
Vita est iter ad mortem
Życie jest drogą do śmierci. Seneka
Vita mancipio nemini datur, omnibus usu
Życia nikt nie otrzymuje na własność, lecz wszyscy do używania. Wg Lukrecjusza
Vita mortuorum in memoria vivorum est posita
Życie zmarłych złożone jest w pamięci żywych. Cyceron
Vita sine proposito vaga est
Życie bez celu jest błądzeniem. Seneka
Vita, si uti scias, longa est
Życie jest długie, jeśli tylko umiesz go używać. Seneka
Vitae brevis cursus, gloriae sempiternus
Bieg życia krótki, bieg sławy wieczny. Cyceron
Vitam regit fortuna, non sapientia
Życiem kieruje los, a nie mądrość. Cyceron
Vive memor, quam sis aevi brevis
Żyj, pamiętając, jak krótkie jest twoje życie. Horacy
Vivere est cogitare
Żyć to znaczy myśleć. Cyceron
Vivere parvo
Żyć skromnie. Horacy
Volens nolens
Chcąc nie chcąc.
Volentem ducunt, nolentem trahunt
Chętnego losy prowadzą, opornego wiodą przemocą. Seneka za Kleantesem
Volenti nil impossibile
Dla chcącego nic niemożliwego.
Voluptas humilis res et pusilla est
Rozkosz jest rzeczą nędzną i maluczką. Seneka
Volvitur tempus
Toczy się czas. Seneka
Vos estis lux mundi
Wy jesteście światłem świata. Słowa Chrystusa. Ewangelia św. Mateusza.
Vos estis sal terrae
Wy jesteście solą ziemi. Słowa Chrystusa. Ewangelia św. Mateusza.
Votum separatum
Odrębne zdanie, wniosek.
Vox clamantis in deserto
Głos wołającego na pustyni. Księga Izajasza.
Vox populi, vox Dei
Głos ludu, głos Boga. Hezjod
Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra
Głos krwi brata twego woła do mnie z ziemi. Księga Rodzaju.
Vulnerant omnes, ultima necat
Wszystkie ranią, ostatnia zabija (godzina).
Vulpes pilum mutat, non mores
Lis sierść zmienia, ale nie obyczaje. Swetoniusz
|
|
|
|
|
